مدت مطالعه: 2 دقیقه

جوانی، به گواهیِ تمام پژوهش‌های نوین روان‌شناسی، نه صرفاً یک بازهٔ سنّی، که قلهٔ شکوفاییِ «انعطاف‌پذیریِ عصبی» است. مغزِ دانشجو، درست در میانهٔ این قله، آمادهٔ ساختن، آموختن و جهان را از نو معنا کردن ایستاده است. اما همین سامانهٔ پیچیدهٔ مغزی، به دلیلِ همان پویاییِ شگفت‌انگیزش، در برابر یک تهدیدِ خاموش به شدت آسیب‌پذیر است: وعدهٔ دروغینِ «لذتِ بی‌واسطه».

مواد مخدر، خواه به شکل شیمیاییِ صنعتی و خواه در لفاف رنگ‌باختهٔ گیاهی، یک دزد حرفه‌ای است. این دزد، به جای قفل و کلید، از زبانِ ناقل‌های عصبی استفاده می‌کند. تجربهٔ بالینی و آکادمیک نشان داده است که این مواد، سامانهٔ پاداشِ مغز یا همان دوپامین را گروگان می‌گیرند؛ همان سامانه‌ای که نیاکان ما را برای جستجوی آب، غذا، عشق و موفقیت برانگیخته و زنده نگه داشته است. مصرفِ مادهٔ مخدر، به مغز خیانت می‌کند. مغز فریب می‌خورد که به اوجِ لذت رسیده است، غافل از آنکه این نوای خوش، آهنگی برای تشییعِ تدریجیِ عزّتِ نفس، قدرتِ تصمیم‌گیری و مهارِ رفتار است.

آنچه اعتیاد را از یک لغزشِ ساده به فاجعه‌ای فراگیر بدل می‌کند، حرکت از «مسمومیتِ جسم» به «فروپاشیِ هویت» است. بر پایهٔ شواهد روان‌شناختی، فردِ درگیرِ اعتیاد، به مرور خودِ آرمانی‌اش را از دست می‌دهد. تصویری که زمانی در آیینهٔ خانواده و جامعه از خود می‌دید – یک فرزندِ توانمند، یک دوستِ قابل اتکا، یک متخصصِ آینده – به تدریج محو می‌شود و جای آن را قالبی تهی می‌گیرد که تنها انگیزه‌اش، رفعِ عطشِ نوبتیِ جسم و روانی فرسوده است. این است معنای دقیقِ «خانمان‌سوزی»؛ پیش از آنکه مواد، خانهٔ فیزیکی را ویران کند، خانهٔ روان و چارچوبِ اخلاقی و عاطفیِ فرد را به آتش می‌کشد.

در ادبیاتِ روان‌شناسیِ سلامت، آگاهی از این پیامدها شرط لازمِ مصونیت است، اما کافی نیست. مهم‌ترین سپر در برابر لغزش، تقویتِ «سوادِ عاطفی» و «ظرفیتِ به تعویق انداختنِ لذت» است. دانشجوی امروز باید بیاموزد که میانِ «حالِ خوبِ ساخته‌شده» و «نشئگیِ خریداری‌شده» تفاوتی ماهوی وجود دارد. اولی از دلِ رابطهٔ صمیمانه، موفقیتِ تحصیلیِ مرارت‌بار، فعالیتِ بدنی و هنر می‌آید و مغز را تغذیه می‌کند؛ دومی، مغز را از درون می‌جَوَد و چیزی جز خاکسترِ توانایی‌های شناختی باقی نمی‌گذارد.

دانشگاه هرمزگان، فراتر از کلاس‌ها و نمره‌ها، خانهٔ پرورشِ «انتخاب‌گرانِ آگاه» است. روز جهانی مبارزه با مواد مخدر، یادآوریِ این واقعیتِ روان‌شناختی است که بزرگ‌ترین قدرتِ یک جوانِ هرمزگانی در هوشِ علمی یا مدرکِ تحصیلی‌اش خلاصه نمی‌شود، بلکه در توانایی نهفته در کلمهٔ سادهٔ «نه» و باور قلبی به «من ارزشمندتر از آنم که اسیرِ لحظه‌ای گریز شوم» نهفته است. انتخاب با توست؛ همین امروز.

دکتر موسی جاودان- معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه هرمزگان

پایان خبر